Obalić stereotypy

„Ależ on biedny…”, „Takiemu to szczególnie trudno…”, „Na pewno udało się mu to osiągnąć, bo ktoś się nad nim zlitował…” –takie uwagi, które można usłyszeć na co dzień doskonale prezentują, że postawy wobec osób niepełnosprawnych są bardzo zróżnicowane. Propagatorzy idei głoszącej potrzebę integrowania osób niepełnosprawnych ze zdrowymi stoją przed niezwykle trudnym zadaniem obalenia mitów i stereotypów, które rozpowszechniane przez wieki doprowadziły do izolacji społecznej osób z dysfunkcjami.

Osoby niepełnosprawne najczęściej są postrzegane jako takie wówczas, gdy niepełnosprawność jest widoczna na pierwszy rzut oka. Wózek inwalidzki, biała laska, pies przewodnik–to symbole, z którymi osoby zdrowe kojarzą niepełnosprawnych.W  rzeczywistości aż 75% niepełnosprawnych nie przejawia jasno dostrzegalnych oznak sygnalizujących trudności, z którymi zmagają się na co dzień.

W naturze człowieka leży staranie uproszczenia postrzeganie świata, w którym funkcjonuje. Pomagają mu w tym stereotypy, czyli schematy pozwalające na etykietowanie i kategoryzowanie pewnych zjawisk lub zachowań jako odpowiadających danym grupom społecznym. Niemiec pijący piwo, kradnący Rom, czy niemądra blondynka to przykłady stereotypów, z którym możemy spotkać się każdego dnia. Stereotypy dotyczące niepełnosprawnych można podzielić na dwie główne kategorie – „super kaleka” i „biedny inwalida”.

Głównymi cechami uprzedzeń są nieelastyczność, irracjonalność oraz niesprawiedliwość. Bardzo trudnym zadaniem jest zmiana szablonowego myślenia, które może być zakorzenione w człowieku już od dzieciństwa. Skłonność do stereotypowego myślenia zależy od wielu czynników. Do najważniejszych zalicza się płeć, wiek, wykształcenie i bezpośredni kontakt z grupą, której dotyczy stereotyp. Najwięcej uogólnień i mitów tworzonych jest przez brak wiedzy dotyczącej danej dysfunkcji oraz ograniczeń z nią związanych.

Na najmniejszą akceptację społeczną mogą liczyć osoby, które poprzez własną brawurę przyczyniły się do swojej niepełnosprawności. Z większym zrozumieniem spotykają się osoby, u których do pojawienia się dysfunkcji doszło w sposób przez nich niezawiniony np. poprzez udział w wypadku komunikacyjnym, którego byli ofiarą.

Najbardziej stereotypizowaną grupą według badań są osoby niepełnosprawne intelektualnie. Większość społeczeństwa uważa, że zapewnienie im podstawowych warunków bytowych jest jedynym działaniem, które może przyczynić się do poprawy ich sytuacji. Najszerzej omijanym i nieco kontrowersyjnym jest temat seksualności osób niepełnosprawnych intelektualnie, których potrzeba miłości i bliskości jest spychana na dalszy plan. Rozpowszechnianiem informacji na temat ich seksualności zajmują się m.in. edukatorzy seksualni działający przy niektórych fundacją. Zajmują się organizacją szkoleń, prezentujących, w jaki sposób osoby z dysfunkcjami mogą radzić sobie z okazywaniem uczuć i napięciami seksualnymi.

Przyczyn powstawania stereotypów jest wiele. Osoby zdrowe wśród nich wymieniają estetyczną niechęć do kalectwa, lek przed jego nabyciem (co pokazuje jak niska jest wciąż świadomość społeczeństwa w związku z niepełnosprawnościami!), cierpienie, które będzie odczuwalne podczas przebywania z osobą nie w pełni zdrową, strach przed odrzuceniem ze strony przyjaciół, znajomych, czy też współpracowników oraz obawę związaną z przywiązaniem do siebie drugiej osoby i koniecznością wzięcia za nią choćby częściowej odpowiedzialności.

Do wygenerowania licznych stereotypów w minionych latach przyczyniły się również media. Tworzone przez nie stereotypy wizerunkowe doprowadziły do tego, że niepełnosprawność zaczęto pojmować w wielu kategoriach, które nie zawsze odpowiadały rzeczywistości. Materiały oparte na wzbudzaniu litości, prezentowaniu problemów, z którymi nie radzą sobie niepełnosprawni i życia, w którym odbiera się im prawo do autonomii przyczyniają się do litościwego pochylenia nad losem osób z dysfunkcjami i współczucia im trudnego żywota.

Kiedy indziej ujrzeć można materiały, w których dochodzi do zdziecinniałego, infantylnego przedstawienia osoby niepełnosprawnej jako swego rodzaju maskotki rodziny. Takie podejście niestety wciąż jest obecne w instytucjach pomocowych, czego przejawem jest chociażby zwracanie się do dorosłych uczestników warsztatów czy terapii zdrobniałą formą imienia, bez używania zwrotu „Pan” lub „Pani”.

Innym obrazem, z którym kojarzone są osoby niepełnosprawne jest bycie ciężarem rodziny, która nie radzi z trudnościami wynikającymi z danej dysfunkcji. Jeszcze innym stereotypowym wizerunkiem, który zaburza prawidłowe widzenie osoby niepełnosprawnej jest zaprezentowanie jej jako osoby, która sama doprowadza do społecznej alienacji, jest zgorzkniała i odrzuca od siebie ludzi.

Negatywne wizerunki osób niepełnosprawnych nie są jedynymi, z którymi spotkać się można w mediach. Super herosi, jak są czasami nazywani dokonywali rzeczy spektakularnych i–wydawałoby się–niemożliwych. Zdobywanie szczytów, udział w programach rozrywkowych, otworzenie własnej działalności–tego typu działania, które nie są czymś nad wyraz nadzwyczajnym w przypadku osób zdrowych w przypadku przypisania tego niepełnosprawnym stają się wyczynem, który jednych motywuje do działania, a innych pobudza do negatywnych komentarzy, podważających rzeczywistość i uczciwość w osiągnięciu danego sukcesu. Sami niepełnosprawni mówią, że czują się, jakby w ten sposób musieli udowadniać innym, że nie są gorsi.

Posługiwanie się stereotypami może zupełnie niepostrzeżenie doprowadzić do dyskryminacji. Inność nie jest gorszą kategorią człowieczeństwa, brak zmysłu wzroku czy słuchu, ręki albo nogi nie powoduje, że człowiek nie może funkcjonować w społeczeństwie. Funkcjonowanie jest jednak możliwe wówczas, gdy osoby pełnosprawne spojrzą na niepełnosprawnych zwyczajnym okiem, widząc w nich nie daną dysfunkcję, ale drugiego człowieka o takich samych potrzebach i marzeniach.


Magdalena Zając



źródła:
1. E. Krawczyk-Pasławska, Niepełnosprawność. Bariery i szanse, Kraków 2010;
2. A. Sękowski, Osobowość a postawy wobec niepełnosprawnych, „Czasopismo Psychologiczne” 1998, t.4, nr 2.

  RSS
Komentarze użytkowników (0)
© 2018 Copyright by "Silni w Chorobie" Marcin Meszko
Niniejsza strona www oraz jej podstrony wraz ze wszystkimi zamieszczonymi na niej materiałami są objęte prawami własności intelektualnej Marcina Meszko, prowadzącego działalność gospodarczą pod firmą „Silni w Chorobie Marcin Meszko” z siedzibą w Toruniu. Czytaj więcej
Wyłaczajac blokowanie reklam wspierasz nasz portal i pomagasz rozwijać projekt Silniwchorobie.pl