Ankieta:

Czy chiałabyś/ chciałbyś żeby Twoje składki wpływały na Twoje prywatne subkonto, którym mogłabyś/ mogłbyś dysponować w czasie leczenia, choroby?

Mutyzm wybiórczy, jak pomóc dziecku i rodzinie?

Milczenie dziecka, w niektórych okolicznościach, przez wiele lat traktowane było jako jego świadomy wybór. To w woli dziecka upatrywano determinant występowania cichych epizodów. Dopiero w 1994 roku w klasyfikacji zaburzeń psychicznych DSM-IV wprowadzono definicję mutyzmu wybiórczego i zaczęto postrzegać go jako zjawisko niezależne od woli dziecka, późniejsza klasyfikacja DSM-V skategoryzowała go jako zaburzenie o podłożu lękowym.  

Mutyzm wybiórczy, cechuje się wybiórczością w mowie dziecka, zależną od sytuacji społecznych w jakich się znajduje. Brak mowy nie wynika z niskich kompetencji językowych i utrzymuje się przez conajmniej miesiąc. Mimo, iż z opisów dzieci dotkniętych mutyzmem wynika, że odczuwają ścisk w gardle, który uniemożliwia mówienie, to budowa ich aparatów artykulacyjnych jest prawidłowa i pozwala na właściwą artykulację.

Co zatem stoi u przyczyn tego stanu?
Najogólniej ujmując jest to lęk, który jako czynnik psychologiczny daje o sobie znać w objawach somatycznych, takich jak:
-ucisk w gardle,
-przyspieszone bicie serca,
-silne napięcie mięśni,
-trudności ze snem czy bóle głowy.  

Co stoi u źródła lęku przed mówieniem u dzieci? 
Z pewnością jest to brak poczucia bezpieczeństwa, samotne przebywanie w towarzystwie nieznanych osób. Mimo to zasady regulujące sytuacje w których się milczy, a w których się mówi, są bardzo indywidualne i czasami niemożliwe do wyjaśnienia, zdefiniowania dlaczego, określone osoby mają lęk przed mówieniem.

Z biegiem lat te „zasady” mogą ulegać przekształceniu i zwiększać swój zasięg. Jest to bardzo niebezpieczne i może przerodzić się w pułapkę. Odsetek dzieci zmagających się z mutyzmem wybiórczym wynosi 0,47 - 0,76%, co oznacza, że 7 na 1000 dzieci dotyka to zaburzenie.  

Badania dowodzą, że mutyzm wybiórczy rzadko ujawnia się jako samodzielne zaburzenie, często jest to stan towarzyszący innym zaburzeniem o podłożu lękowym, takim jak:
-fobia społeczna,
-fobia specyficzna,
-lękowe zaburzenia separacyjne,
-zespół lęku ogólnego (GAD).
Ponadto może być wywołane traumą, zaburzeniami zachowania, współwystępować może także z zespołem Aspergera.  

Jakie zmiany w funkcjonowaniu są zauważalne u osób z mutyzmem wybiórczym?
Jest to wzmożone napięcie mięśniowe, ujawniające się w kontakcie z nieznanymi osobami, a także w codziennych sytuacjach społecznych, kiedy obawiają się wymagań komunikacyjnych. Nieustanne napięcie powoduje dyskomfort oraz wpływa na postawę ciała dziecka, która sugeruje jego wycofanie, chęć ukrycia się. Uczucie skrępowania objawia się we wszystkich sytuacjach skupiających uwagę na dziecku przez osoby bądź grupy wykraczającej poza najbliższe środowisko, gdyż jest to potencjalne zagrożenie publicznej wypowiedzi.  

Zaskakujący jest fakt, że rozwój społeczny u dzieci z mutyzmem przebiega prawidłowo. Mają one w sobie chęci, do kontaktów z grupą rówieśniczą i czynnego uczestnictwa w życiu małej społeczności, ale lęk przed mówieniem i wykluczeniem nie pozwala na zrobienie pierwszego kroku z ich strony. Wzrost poczucia bezpieczeństwa otwiera dzieci z mutyzmem na kontakty społeczne, przez co z biegiem czasu są w stanie opanować strach i mówić więcej. Kontakt z obcymi osobami wymaga często z ich strony alternatywnych metod komunikacji. Dzieci wykorzystują do tego gesty, mimikę, mowę ciała, a nawet naśladują odgłosy zwierząt.  

Rodzice osób dotkniętych mutyzmem wybiórczym informują, że swoje dziecko odbierają w dwojaki sposób. To jakie zachowania obserwują u nich w domu-zachowania naturalne dla dziecka w normie, poprawną komunikację, dokładność, niekiedy dominacja, kłóci się z tym, o czym dowiadują się od nauczycieli, czy dostrzegają w obcym środowisku-dziecko wydaje się wycofane i ciche.  

Charakterystyczną cechą mutyzmu wybiórczego według badaczy są nieprawidłowości w integracji sensorycznej, co objawia się nadwrażliwością na wrażenia sensoryczne. Trudności te mogą dotyczyć sfery zapachów, dźwięków, smaków czy światła, na które dzieci reagują w sposób nieadekwatny-zbyt intensywnie.

Samo skupianie uwagi na dziecku w sytuacji klasowej, może przeciążyć jego system stymulacji i w obronie może ono zareagować mechanizmem polegającym na wycofaniu i milczeniu.  

Jako biologiczne przyczyny występowania mutyzmu wybiórczego wyróżnia się:
-czynnik genetyczny,
-występowanie zaburzeń lękowych, a także nieśmiałości u rodziców, czy dalszej rodziny zwiększa prawdopodobieństwo pojawiania się zaburzenia u dzieci,
-zahamowany temperament,
-nadwrażliwość układu nerwowego.

Czynniki środowiskowe nie wywołują mutyzmu wybiórczego, ale w połączeniu z predyspozycjami biologicznymi mogą go wzmacniać i przyczyniać się do długotrwałego utrzymania się objawów.  

Istnieje teoria, że u przyczyn lęku przed mówieniem stoi nadmierny perfekcjonizm dzieci. Wykazują się one bowiem niezwykłą starannością w wykonywaniu powierzonych zadań, dlatego niepoprawna wymowa, bądź nieodpowiednie ich zdaniem brzmienie głosu doprowadza do zaprzestania aktu mowy.

Czynniki podtrzymujące objawy mutyzmu wybiórczego, są nieprawidłową reakcją rodziców, bądź opiekunów dziecka, którzy kierowani intuicją nieświadomie utrwalają lęk dziecka. Co ważne, są to czynniki możliwe do wyeliminowania, dlatego warto zwrócić na nie szczególną uwagę, tak, aby nie popełniać błędów w komunikacji z dzieckiem. Zalicza się do nich:
-wywieranie presji na dziecku odnośnie mowy,
-karanie za milczenia, nawet w postaci negatywnych komentarzy,
-częste udzielanie odpowiedzi za dziecko, co nie skłania go do próby mowy,
-lęk rodziców,
-przypisanie na stałe dziecku cechy milczącego,
-bagatelizowanie problemu, 
-brak dbałości dziecka o jego kontakty z rówieśnikami,
-brak ciągłości programu terapeutycznego w domu i w szkole.

Konsekwencje braku interwencji terapeutycznej u dziecka z mutyzmem wybiórczym są rozległe i silnie wpływają na jego funkcjonowanie w przyszłości. Z mutyzmu nie da się „wyrosnąć”, dlatego ważne są szybkie działania wspomagające zaburzone funkcje.

Skutki nieleczonego mutyzmu wybiórczego można podzielić na:
1. Psychologiczne:
• pogłębiający się lęk, który może prowadzić do różnego rodzaju fobii,
• rezygnacja i frustracja wynikająca ze stałych ograniczeń komunikacyjnych,
• rozwój innych zaburzeń psychicznych,
• błędne postrzeganie siebie i spadek swojej wartości,
• samookaleczanie,
• ucieczka w alkohol czy inne środki odurzające,
2. Społeczne:
• izolacja, wycofanie,
• trudności w budowaniu relacji interpersonalnych,
3. Szkolne:
• odczuwanie negatywnych emocji względem szkoły,
• nieadekwatne oceny,
• ograniczenia w podejmowaniu dalszych kroków edukacyjnych,
4. Zawodowe:
• praca na stanowisku niewspółmiernym z kompetencjami.

Nie istnieje jeden rodzaj terapii uleczający mutyzm wybiórczy. Badania dowodzą, że terapia multimodalna-łącząca różne techniki daje najlepsze efekty. Każde dziecko należy traktować indywidualnie i dopasowywać, zestawiać ze sobą metody, przynoszące poprawę w jego przypadku. Wsłuchanie się w możliwości, zasoby oraz problemy dziecka pozwala na utworzenie efektywnego planu terapeutycznego.  

Terapia rodzinna. Polega ona na wspólnym zaangażowaniu wszystkich członków rodziny-najbliższego środowiska dziecka, w zrozumienie specyfiki jego problemów i wypracowanie dopasowanych wzorców zachowań. Jeżeli dziecko  znajdzie środowisko, w którym będzie czuło się bezpiecznie i pewnie, wypracuje w sobie odpowiednią odwagę, aby skorzystać z wypróbowanych zachowań poza domem.  

Zorientowana na dziecko psychoterapia rodzinna. Terapia ta polega na tworzeniu sytuacji naturalnej zabawy dziecka z rodzicem oraz z udziałem terapeuty, rejestrowanej za pomocą kamery. Ma ona na celu obserwację relacji rodzinnych, późniejszą ich analizę, która może zwrócić uwagę na trudności dotyczące: nawiązywania relacji rodzinnych, stawiania granic w wychowaniu, trudności w interakcji rodzic-dziecko-rodzic, napięcia psychicznego.

Play Therapy.  Rola terapeuty w tej metodzie skupia się na podążaniu za dzieckiem, dając mu przestrzeń i czas, na wybór odpowiedniej dla niego ścieżki terapeutycznej. Proces terapeutyczny opiera się na:
-stworzeniu ciepłej i przyjaznej relacji z dzieckiem,
-pełnej akceptacja dziecka,
-stworzeniu atmosfery bezpieczeństwa,
-dziecko dokonuje wyboru, za który odpowiada,
-terapeuta współtowarzyszy dziecku w jego emocjach, 
-terapeuta podąża za dzieckiem w jego tempie,
-terapeuta wyznacza granice, które wzmocnią w dziecku poczucie odpowiedzialności.  

Metody behawioralne. Podejście behawioralne zakłada zastąpienie nieadaptacyjnych zachowań reakcjami pożądanymi z użyciem technik takich jak: wzmocnienie, wygaszanie, gospodarka żetonowa, kształtowanie i modelowanie zachowań. Modelowanie zachowań dziecka odbywa się poprzez naśladownictwa pożądanego zachowania. Może odbywać się to za pomocą odtwarzania nagrań głosu dziecka z poprawnymi reakcjami. Wzmacnianie odbywa się dzięki nagradzaniu pożądanego zachowania, jednak nie musi wyrażać się ono pełną mową dziecka, ale podejmowaniem próby komunikacji, jaką jest kontakt wzrokowy.
Terapia zakłada także procedurę inicjowania, która polega na czekaniu w pomieszczeniu na słowo dziecka, nawet jeśli będzie to długo trwać, wspomoże to nawiązanie bliższej relacji dziecka z terapeutą. Pomimo, że podejście behawioralne jest najlepiej sprawdzone i udokumentowane, ma ono swoje słabsze strony. Metoda ta nie uwzględnia predyspozycji genetycznych jako głównego czynnika powodującego milczenie dziecka. Nagradzanie sytuacji mowy może skutkować frustracją dziecka, gdyż mówienie nie jest uwarunkowane jego wolą ani intensywnością starań.  

Farmakoterapia. Mutyzm wybiórczy jako zaburzenie lękowe podlega farmakoterapii. Jednak stosowanie jej w przypadku dzieci i młodzieży budzi pewne watpliwości. Obecnie nie ma badań potwierdzających na większej grupie dzieci pozytywnych skutków leczenia. Tezy na ten temat kształtowane są w oparciu o małe grupy i pojedyncze przypadki, których nie da się zgeneralizować na całą populację. Ponadto ważnym jest, aby dziecko zyskało wewnętrzną kontrolę nad mutyzmem, kiedy jest on wyciszany z zewnątrz może nie być to długofalowe. Farmakoterapia z założenia jest ostatecznym rozpatrywanym rozwiązaniem, konsultowanym z lekarzem psychiatrą, pediatrą, psychologiem oraz wszystkimi specjalistami, którzy pracują z dzieckiem.

Joanna Iskra

źródło:
Barbara Ołdakowska-Żyłka i Katarzyna Grąbczewska-Różycka, „Mutyzm wybiórczy. Strategie pomocy dziecku i rodzinie”, wyd. Difin, Warszawa 2017r.

  RSS
Komentarze użytkowników (0)
© 2018 Copyright by "Silni w Chorobie" Marcin Meszko
Niniejsza strona www oraz jej podstrony wraz ze wszystkimi zamieszczonymi na niej materiałami są objęte prawami własności intelektualnej Marcina Meszko, prowadzącego działalność gospodarczą pod firmą „Silni w Chorobie Marcin Meszko” z siedzibą w Toruniu. Czytaj więcej
Wyłaczajac blokowanie reklam wspierasz nasz portal i pomagasz rozwijać projekt Silniwchorobie.pl